Η μεταρρύθμιση είναι ο μόνος τρόπος για να αναπτύξει η Κίνα τις παραγωγικές της δυνάμεις

Κάναμε πολλή δουλειά μεταξύ του 1949, όταν ιδρύθηκε η Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας, και του 1976, όταν απεβίωσε ο Πρόεδρος Μάο Τσε Τουνγκ. Είχαμε ιδιαίτερη επιτυχία κατά την περίοδο μετάβασης από τη νεοδημοκρατική επανάσταση στη σοσιαλιστική επανάσταση, κατά την οποία πραγματοποιήσαμε αγροτική μεταρρύθμιση και στη συνέχεια, κατά την περίοδο του Πρώτου Πενταετούς Σχεδίου [1953-1957], ασχοληθήκαμε με τη μεγάλης κλίμακας εκβιομηχάνιση και ολοκληρώσαμε τον σοσιαλιστικό μετασχηματισμό της γεωργίας, της χειροτεχνίας και της καπιταλιστικής βιομηχανίας και εμπορίου.

Αρχίσαμε να αντιμετωπίζουμε κάποια προβλήματα το 1957, όταν εμφανίστηκε η «αριστερή» ιδεολογία. Ήταν απαραίτητο να καταπολεμήσουμε τους αστούς δεξιούς, αλλά το παρακάναμε. Το 1958 η εξάπλωση της «αριστερής» σκέψης οδήγησε στο Μεγάλο Άλμα προς τα Εμπρός και στο κίνημα για την ίδρυση λαϊκών κοινοτήτων. Αυτό ήταν ένα σοβαρό λάθος και εξαιτίας αυτού υποφέραμε. Κατά τη διάρκεια των τριών ετών οικονομικής δυσπραγίας από το 1959 έως το 1961, η βιομηχανική και γεωργική παραγωγή μειώθηκε, με αποτέλεσμα τα εμπορεύματα να είναι σε έλλειψη.Ο λαός δεν είχε αρκετά τρόφιμα και ο ενθουσιασμός του μειώθηκε σημαντικά. Εκείνη την εποχή, το Κόμμα μας και ο Πρόεδρός μας Μάο Τσε Τουνγκ απολάμβαναν υψηλό κύρος που αποκτήθηκε μέσα από πολλά χρόνια αγώνα και εξηγήσαμε στον λαό ειλικρινά γιατί η κατάσταση ήταν τόσο δύσκολη. Εγκαταλείψαμε το σύνθημα του Μεγάλου Άλματος προς τα Εμπρός και υιοθετήσαμε αντ’ αυτού πιο ρεαλιστικές πολιτικές και μέτρα. Το 1962 είδε την αρχή της ανάκαμψης και το 1963 και το 1964 τα πράγματα βελτιώνονταν, αλλά η καθοδηγητική μας ιδεολογία εξακολουθούσε να περιέχει υπολείμματα «αριστερής» σκέψης.

Το 1965 ειπώθηκε ότι ορισμένα άτομα που βρίσκονταν στην εξουσία στο Κόμμα ακολουθούσαν τον καπιταλιστικό δρόμο. Στη συνέχεια ήρθε η «πολιτιστική επανάσταση», κατά την οποία η «αριστερή» ιδεολογία έφτασε στα άκρα και η υπεραριστερή τάση σκέψης έγινε αχαλίνωτη. Η «πολιτιστική επανάσταση» ξεκίνησε στην πραγματικότητα το 1965, αλλά ανακηρύχθηκε επίσημα μόνο ένα χρόνο αργότερα. Διήρκεσε μια ολόκληρη δεκαετία, από το 1966 έως το 1976, κατά την οποία σχεδόν όλα τα παλιά στελέχη που αποτελούσαν τη ραχοκοκαλιά του Κόμματος απομακρύνθηκαν. Αυτοί ήταν που έγιναν οι στόχοι της «πολιτιστικής επανάστασης».

Μετά την ήττα της Συμμορίας των Τεσσάρων, αρχίσαμε να διορθώνουμε τα λάθη του παρελθόντος, δηλαδή να διορθώνουμε την υπεραριστερή τάση σκέψης. Αλλά εξακολουθούσαμε να υποστηρίζουμε ότι ήταν απαραίτητο να υποστηρίξουμε τον Μαρξισμό-Λενινισμό και τη Σκέψη του Μάο Τσε Τουνγκ. Όταν συναντηθήκαμε το 1981, μίλησα για την τήρηση του σοσιαλιστικού δρόμου, την υποστήριξη της λαϊκής δημοκρατικής δικτατορίας, την υποστήριξη της ηγεσίας του Κομμουνιστικού Κόμματος και την υποστήριξη του Μαρξισμού-Λενινισμού και της Σκέψης του Μάο Τσε Τουνγκ. Τώρα τις ονομάζουμε Τέσσερις Βασικές Αρχές. Αν δεν τις τηρήσουμε στην προσπάθειά μας να διορθώσουμε την υπεραριστερή σκέψη, θα καταλήξουμε να «διορθώσουμε» τον Μαρξισμό-Λενινισμό και τον σοσιαλισμό.

Συνοψίσαμε την εμπειρία μας στην οικοδόμηση του σοσιαλισμού τις τελευταίες δεκαετίες. Δεν είχαμε ξεκαθαρίσει τι είναι ο σοσιαλισμός και τι είναι ο μαρξισμός. Ένας άλλος όρος για τον μαρξισμό είναι ο κομμουνισμός. Για την πραγματοποίηση του κομμουνισμού αγωνιζόμαστε τόσα χρόνια. Πιστεύουμε στον κομμουνισμό και το ιδανικό μας είναι να τον υλοποιήσουμε. Στις πιο σκοτεινές μας μέρες, στηριχθήκαμε στο ιδανικό του κομμουνισμού. Για την πραγματοποίηση αυτού του ιδανικού αμέτρητοι άνθρωποι έδωσαν τη ζωή τους. Μια κομμουνιστική κοινωνία είναι αυτή στην οποία δεν υπάρχει εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο, υπάρχει μεγάλη υλική αφθονία και εφαρμόζεται η αρχή «από τον καθένα ανάλογα με τις ικανότητές του, στον καθένα ανάλογα με τις ανάγκες του». Είναι αδύνατο να εφαρμοστεί αυτή η αρχή χωρίς να κατακλυστεί (η κοινωνία) από υλικό πλούτο. Για να υλοποιήσουμε τον κομμουνισμό, πρέπει να εκπληρώσουμε τα καθήκοντα που τέθηκαν στο σοσιαλιστικό στάδιο. Είναι αμέτρητα, αλλά το θεμελιώδες είναι η ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων, ώστε να καταδειχθεί η ανωτερότητα του σοσιαλισμού έναντι του καπιταλισμού και να παραχθεί η υλική βάση για τον κομμουνισμό. Για πολύ καιρό παραμελήσαμε την ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων της σοσιαλιστικής κοινωνίας. Από το 1957 και μετά, αναπτύχθηκαν με ρυθμούς χελώνας. Στην ύπαιθρο, μετά από δέκα χρόνια (δηλαδή, το 1966) το εισόδημα των αγροτών είχε αυξηθεί ελάχιστα. Αν και οι αγρότες σε ορισμένες περιοχές ήταν σε καλύτερη οικονομική κατάσταση, σε πολλές άλλες περιοχές ζούσαν ακόμα στη φτώχεια. Φυσικά, ακόμη και αυτό ήταν πρόοδος, σε σύγκριση με τα παλιά χρόνια. Ωστόσο, απείχε πολύ από ένα σοσιαλιστικό βιοτικό επίπεδο. Κατά τη διάρκεια της «πολιτιστικής επανάστασης» τα πράγματα πήγαν από το κακό στο χειρότερο.

Με τον όρο «διορθώνουμε τα πράγματα», εννοούμε την ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων, τηρώντας παράλληλα τις Τέσσερις Βασικές Αρχές. Για να αναπτύξουμε τις παραγωγικές δυνάμεις, πρέπει να μεταρρυθμίσουμε την οικονομική δομή και να ανοιχτούμε στον έξω κόσμο. Μετά την Τρίτη Ολομέλεια της Ενδέκατης Κεντρικής Επιτροπής, ξεκινήσαμε τη μεταρρύθμισή μας βήμα προς βήμα, ξεκινώντας από την ύπαιθρο. Η αγροτική μεταρρύθμιση έχει επιτύχει καλά αποτελέσματα και έχει σημειωθεί μια αισθητή αλλαγή στην ύπαιθρο. Βασιζόμενοι στην επιτυχημένη εμπειρία μας στην αγροτική μεταρρύθμιση, ξεκινήσαμε την αστική μεταρρύθμιση. Η αστική μεταρρύθμιση, μια ολοκληρωμένη επιχείρηση που περιλαμβάνει όλους τους τομείς, συνεχίζεται εδώ και ένα χρόνο, από το δεύτερο εξάμηνο του περασμένου έτους. Δεδομένου ότι είναι πολύ πιο περίπλοκη από την αγροτική οικονομική μεταρρύθμιση, τα λάθη και οι κίνδυνοι είναι αναπόφευκτα, και αυτό είναι κάτι που γνωρίζουμε πολύ καλά. Αλλά η οικονομική μεταρρύθμιση είναι ο μόνος τρόπος για την ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων. Έχουμε πλήρη εμπιστοσύνη στην αστική μεταρρύθμιση, αν και θα χρειαστούν τρία έως πέντε χρόνια για να αποδειχθεί η ορθότητα των πολιτικών μας.

Κατά τη διάρκεια των μεταρρυθμίσεων, είναι πολύ σημαντικό για εμάς να διατηρήσουμε τον σοσιαλιστικό μας προσανατολισμό. Προσπαθούμε να επιτύχουμε εκσυγχρονισμό στη βιομηχανία, τη γεωργία, την εθνική άμυνα, την επιστήμη και την τεχνολογία. Αλλά μπροστά από τη λέξη «εκσυγχρονισμός» υπάρχει η κωδική λέξη «σοσιαλιστικος», που την καθιστά τους «τέσσερις σοσιαλιστικούς εκσυγχρονισμούς». Οι πολιτικές αναζωογόνησης της εγχώριας οικονομίας μας και ανοίγματος στον έξω κόσμο εφαρμόζονται σύμφωνα με τις αρχές του σοσιαλισμού. Ο σοσιαλισμός έχει δύο βασικές απαιτήσεις. Πρώτον, η οικονομία του πρέπει να κυριαρχείται από την δημόσια ιδιοκτησία και, δεύτερον, δεν πρέπει να δημιουργηθεί μεγάλη οικονομική ανισότητα (πόλωση).

Η δημόσια ιδιοκτησία μπορεί να περιλαμβάνει τόσο την ιδιοκτησία που ανήκει σε ολόκληρο τον λαό όσο και τη συλλογική ιδιοκτησία. Ο δημόσιος τομέας της οικονομίας μας αντιπροσωπεύει περισσότερο από το 90% του συνόλου. Ταυτόχρονα, επιτρέπουμε σε έναν μικρό ιδιωτικό τομέα να αναπτυχθεί, απορροφούμε ξένα κεφάλαια και εισάγουμε προηγμένη τεχνολογία, ενθαρρύνουμε κινεζικές και ξένες επιχειρήσεις να ιδρύσουν κοινές και συνεταιριστικές επιχειρήσεις και ενθαρρύνουμε ακόμη και τους ξένους να ιδρύσουν εξ ολοκλήρου ιδιόκτητα εργοστάσια στην Κίνα. Όλα αυτά θα χρησιμεύσουν ως συμπλήρωμα της σοσιαλιστικής οικονομίας.

Από αυτές τις επιχειρήσεις, οι εργαζόμενοι παίρνουν μισθούς, ενώ το κράτος εισπράττει φόρους. Ένα μέρος των εσόδων από τις κοινές και συνεταιριστικές επιχειρήσεις πηγαίνει στον σοσιαλιστικό τομέα. Ακόμη πιο σημαντικό είναι ότι, μέσα από αυτές τις επιχειρήσεις, μπορούμε να αποκτήσουμε γνώσεις σχετικά με τη διοίκηση και να μάθουμε σύγχρονες τεχνολογίες, οι οποίες θα μας βοηθήσουν να αναπτύξουμε τη σοσιαλιστική οικονομία. Αυτό δεν μπορεί και δεν πρόκειται να υπονομεύσει τη σοσιαλιστική οικονομία. Μέχρι σήμερα, οι ξένες επενδύσεις είναι περιορισμένες, πολύ λιγότερες από όσες θεωρούμε ότι χρειαζόμαστε.

Όσον αφορά την προϋπόθεση ότι δεν πρέπει να υπάρξει πόλωση, έχουμε μελετήσει πολύ προσεκτικά αυτό το ζήτημα κατά τη διαμόρφωση και την εφαρμογή των πολιτικών μας. Αν υπάρξει πόλωση, τότε η μεταρρύθμιση θα έχει αποτύχει. Είναι πιθανό να εμφανιστεί μια νέα αστική τάξη; Μπορεί να εμφανιστούν ορισμένα μεμονωμένα αστικά στοιχεία, αλλά δεν θα αποτελέσουν μια κοινωνική τάξη.

Με λίγα λόγια, η μεταρρύθμισή μας απαιτεί να διατηρήσουμε την κυριαρχία της δημόσιας ιδιοκτησίας και να αποτρέψουμε την οικονομική πόλωση. Τα τελευταία τέσσερα χρόνια προχωρούμε σύμφωνα με αυτές τις αρχές. Με άλλα λόγια, παραμένουμε πιστοί στον σοσιαλισμό.

Θα ήθελα να προσθέσω ότι ο σοσιαλιστικός κρατικός μας μηχανισμός είναι τόσο ισχυρός, ώστε μπορεί να παρέμβει και να διορθώσει τυχόν αποκλίσεις. Βέβαια, η πολιτική του ανοίγματος εγκυμονεί κινδύνους και μπορεί να φέρει στην Κίνα ορισμένα παρακμιακά αστικά στοιχεία. Ωστόσο, με τις σοσιαλιστικές μας πολιτικές και τον κρατικό μας μηχανισμό, θα μπορέσουμε να τα αντιμετωπίσουμε. Επομένως, δεν υπάρχει τίποτα να φοβηθούμε.

Οι σύντροφοί μας έχουν δημοσιεύσει μια συλλογή ορισμένων από τις ομιλίες μου, με τίτλο «Να οικοδομήσουμε τον σοσιαλισμό με κινεζικά χαρακτηριστικά», η οποία περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, την εναρκτήρια ομιλία μου στο 12ο Εθνικό Συνέδριο του Κόμματος. Δεν ξέρω αν την έχετε διαβάσει. Τελικά, τι είναι ο σοσιαλισμός; Η Σοβιετική Ένωση οικοδομεί τον σοσιαλισμό εδώ και τόσα χρόνια και, παρ’ όλα αυτά, ακόμη δεν είναι απολύτως ξεκάθαρο τι είναι. Ίσως ο Λένιν είχε μια καλή ιδέα όταν υιοθέτησε τη Νέα Οικονομική Πολιτική. Όμως, με την πάροδο του χρόνου, το σοβιετικό πρότυπο έγινε άκαμπτο. Εμείς πετύχαμε τη νίκη στην κινεζική επανάσταση ακριβώς επειδή εφαρμόσαμε τις καθολικές αρχές του Μαρξισμού-Λενινισμού στις δικές μας συνθήκες.

Κατά την οικοδόμηση του σοσιαλισμού έχουμε αποκτήσει τόσο θετικές όσο και αρνητικές εμπειρίες, και και οι δύο είναι εξίσου χρήσιμες για εμάς. Ελπίζω να μελετήσετε ιδιαίτερα τα «Αριστερά» λάθη μας. Η ιστορία μαρτυρεί τις απώλειες που έχουμε υποστεί εξαιτίας αυτών των λαθών. Επειδή είμαστε απόλυτα αφοσιωμένοι στην επανάσταση, υπάρχει ο κίνδυνος να ενεργούμε υπερβολικά βιαστικά. Είναι αλήθεια ότι έχουμε καλές προθέσεις και ότι θέλουμε να δούμε την πραγμάτωση του κομμουνισμού όσο το δυνατόν νωρίτερα. Όμως, πολλές φορές ο ίδιος μας ο ζήλος μάς εμπόδισε να κάνουμε μια ψύχραιμη και αντικειμενική ανάλυση των υποκειμενικών και αντικειμενικών συνθηκών. Έτσι, ενεργήσαμε κατά τρόπο που ερχόταν σε αντίθεση με τους νόμους που διέπουν την ανάπτυξη του αντικειμενικού κόσμου. Στο παρελθόν, η Κίνα έκανε το λάθος να προσπαθεί να προχωρήσει υπερβολικά γρήγορα. Ελπίζουμε να δώσετε ιδιαίτερη προσοχή στις αρνητικές μας εμπειρίες. Φυσικά, μπορεί κανείς να μάθει από την εμπειρία άλλων χωρών, αλλά δεν πρέπει ποτέ να αντιγράφει όλα όσα έχουν κάνει.

(Απόσπασμα από συνομιλία με τον Ρόμπερτ Μουγκάμπε, Πρωθυπουργό της Ζιμπάμπουε και Πρόεδρο της Αφρικανικής Εθνικής Ένωσης της Ζιμπάμπουε – Πατριωτικό Μέτωπο.)